Gras klepelen of grasmaaien?
De stellingname van de Nederlandse overheid rond het gebruik van klepelen – vooral in relatie tot natuur en biodiversiteit – is genuanceerd en in ontwikkeling, maar kan als volgt worden samengevat:
1. Geen volledig landelijk verbod, maar strengere regulering
De Nederlandse overheid en uitvoerende overheden zoals waterschappen en gemeenten hebben geen totaalverbod op klepelen ingevoerd voor bermen en watergangen. Maar: klepelen wordt wel onder voorwaarden geplaatst en de discussie over de rol ervan in natuurbeheer staat centraal.
Na ongerustheid over eventuele schade voor biodiversiteit maakte het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) duidelijk dat klepelen vanuit ecologisch oogpunt onwenselijk kan zijn, wat leidde tot beleidsdiscussies.
Er ontstond een impasse tussen dat ministerie en waterschappen, waarbij het ministerie waarschuwt dat de traditionele klepelmaaier schadelijk kan zijn voor soortenrijkdom, terwijl waterschappen pleiten voor praktische uitzonderingen op basis van veiligheid en beheerbehoeften.
2. Gedragscodes met ‘Nee tenzij’-benadering
Nieuwere gedragscodes voor soortenbescherming – die provincies, gemeenten en waterschappen verplicht volgen – hanteren een uitgangspunt van “nee tenzij” voor klepelen. Dat betekent:
Klepelen is in beginsel niet de voorkeursmethode als er beschermde flora of fauna aanwezig is.
Er mogen uitzonderingen worden gemaakt als vooraf duidelijk is dat er geen beschermde soorten aanwezig zijn of bij specifieke omstandigheden zoals veiligheidszones langs wegen.
3. Stimuleren van natuurvriendelijk beheer
Hoewel klepelen niet per se verboden is, wordt beleidsmatig wel ingezet op natuurvriendelijk bermbeheer, waarbij:
Maaien met afvoer van maaisel en aangepaste maaimethodes worden gestimuleerd om biodiversiteit te versterken. Bijvoorbeeld provincies als Noord-Holland willen natuurvriendelijk maaien als standaard inzetten en klepelen vooral toepassen waar weinig ecologisch potentieel is.
Overheden aangesloten bij programma’s zoals het LIFE IP All4Biodiversity-project onderzoeken en promoten maaimethoden die natuur en veiligheid combineren.
4. Klankbord van natuurorganisaties
Natuurorganisaties (zoals De Vlinderstichting) dringen er bij de overheid op aan om klepelen verder terug te dringen vanwege de (wetenschappelijk gedocumenteerde) negatieve effecten op biodiversiteit. Deze partijen roepen op beleid en gedragscodes daarop aan te passen.
Samengevat
De overheidspositie is niet rigide verbiedend, maar er is duidelijk een trend naar meer ecologisch verantwoord groenbeheer:
Klepelen blijft mogelijk onder voorwaarden (met name wanneer er geen beschermde soorten zijn of in specifieke beheerzones).
In veel beleidsteksten en gedragscodes wordt klepelen niet als eerste keuze beschouwd als er biodiversiteitswaarde aanwezig is.
Tegelijkertijd worden alternatieve beheerstrategieën en -technieken actief gestimuleerd.
Deze koers weerspiegelt een balans tussen praktische beheerbehoeften (zoals infrastructurele en veiligheidsdoelen) en de doelstelling om biodiversiteit te behouden en te versterken.
Klepelen of Maaien?
Beheer van graslanden speelt een cruciale rol in de biodiversiteit van bermen, weilanden, parken en natuurgebieden. Twee veelgebruikte methoden zijn klepelen en maaien. Hoewel beide technieken gericht zijn op het verkorten van gras, verschillen ze sterk in uitvoering en ecologische impact. Deze verschillen hebben directe gevolgen voor plantensoorten, insecten, bodemleven en andere dieren.
Wat is gras klepelen?
Klepelen gebeurt met een klepelmaaier, waarbij snel ronddraaiende klepels het gras fijn slaan en versnipperen. Het maaisel blijft meestal ter plekke liggen als een versnipperde laag.
Kenmerken:
Gras wordt verhakseld in kleine stukjes
Maaisel blijft liggen
Snelle en efficiënte werkwijze
Vaak gebruikt bij wegbermen en grootschalig onderhoud
Ecologische impact:
Negatief voor flora:
Het achterblijvende maaisel vormt een dikke laag die licht en lucht tegenhoudt.
Dit bevordert voedselrijke omstandigheden (verrijking van de bodem).
Snelgroeiende, dominante grassoorten krijgen hierdoor een voordeel.
Bloeiende kruiden en kwetsbare plantensoorten verdwijnen geleidelijk.
Negatief voor fauna:
Door de intensieve mechanische werking worden veel insecten en kleine dieren direct gedood.
Schuilplaatsen verdwijnen abrupt.
Minder bloemen betekent minder nectar en dus minder bijen, vlinders en andere bestuivers.
Klepelen leidt daardoor vaak tot een afname van biodiversiteit op langere termijn.
Wat is grasmaaien?
Bij maaien (bijvoorbeeld met een messenbalk of cirkelmaaier) wordt het gras afgesneden in plaats van verhakseld. Het maaisel kan worden afgevoerd.
Kenmerken:
Gras wordt netjes afgesneden
Maaisel kan worden verwijderd
Minder bodembeschadiging
Geschikt voor ecologisch beheer
Ecologische impact:
Positief voor flora (bij afvoer maaisel):
Door het maaisel af te voeren wordt de bodem voedselarmer.
Dit bevordert bloemrijke vegetatie.
Meer variatie in plantensoorten kan zich ontwikkelen.
Positief voor fauna:
Meer bloemen zorgen voor nectar en stuifmeel.
Insectenpopulaties (zoals bijen, vlinders en kevers) nemen toe.
Meer insecten trekken weer vogels en kleine zoogdieren aan.
Gefaseerd/sinus maaien (niet alles tegelijk) biedt schuilmogelijkheden.
Bij zorgvuldig beheer kan maaien dus bijdragen aan een stabiel en soortenrijk ecosysteem.
Vergelijkende evaluatie
Conclusie
Hoewel klepelen efficiënt en goedkoper is op korte termijn, heeft het doorgaans een negatieve impact op de biodiversiteit. Het versnipperde maaisel verrijkt de bodem en bevordert een eenzijdige grasdominantie, wat ten koste gaat van kruiden en insecten.
Grasmaaien met afvoer van maaisel is ecologisch gezien gunstiger. Het draagt bij aan voedselarme omstandigheden waarin een grotere diversiteit aan planten kan groeien. Dit heeft een positief effect op insecten, vogels en andere fauna. Wanneer maaien bovendien gefaseerd wordt uitgevoerd, versterkt dit de biodiversiteit nog verder.
Eindbeoordeling
Voor biodiversiteitsbevordering is maaien met afvoer van maaisel duidelijk de meest duurzame en natuurvriendelijke beheermaatregel.